آشنایی با دستگاه انتقال نیرو (انتقال حرکت به چرخها)
در خودرو دستگاههائی لازم است تا نیروی تولید شده موتور را به چرخها منتقل نموده و خودرو را به حرکت در آورد و یا در موقع توقف های کوتاه نیروی موتور را از چرخها قطع نماید. برای انتقال نیروی موتور به چرخها ، بین موتور و چرخها دستگاه مختلفی به نام دستگاههای انتقال نیرو واقع شده است.
دستگاههای انتقال نیرو شامل دستگاهها و قطعاتی هستند که بین موتور و چرخها قرار گرفته و نیروی حاصله موتور را پس از تغییر و تبدیل به چرخها منتقل و سبب حرکت خودرو می گردند. محور حرکت بستگی به سیستم خودرو ممکن است در چرخهای عقب و یا چرخهای جلو قرار گرفته باشد.
دستگاه انتقال به ترتیب بعد از موتور عبارتند از:
- دستگاه کلاچ
- دستگاه جعبه دنده
- میلهای گاردان و قفلهای گاردان
- محورها (گرداننده های نهائی دیفرانسیل، میل پلوسها)
دستگاه کلاچ
کلاچ برای قطع و وصل نیروی موتور به گیربکس به کار می رود.حرکت اتومبیل از حال سکون باید به نرمی صورت گیرد پس ارتباط بین موتور و گیربکس باید به تدریج بر قرار شود. تعویض دنده در حرکت و یا خلاص کردن دنده به منظور توقف خودرو نیز از وظایف کلاچ است.
به طور کلی وظیفه کلاچ عبارتند از:
- انتقال قدرت مطمئن بدون لرزش و بوکسباد خود دستگاه کلاچ
- سبک بودن تا در مقابل دور موتور دور کافی داشته باشد
قطعات کلاچ
- صفحه کلاچ
- دیسک کلاچ
- پدال
- دو شاخه کلاچ
- بلبرینگ کلاچ
نحوه عمل دستگاه کلاچ
توسط فشار پای راننده به پدال کلاچ نیروی وارده از طریق اهرم بندی یا فشار هیدرولیکی به دو شاخه کلاچ و سپس به آسیابک یا خورشیدی دیسک منتقل شده و در نتیجه صفحه فشار دهنده به عقب کشیده شده و صفحه کلاچ از فلایویل جدا و در نتیجه انتقال نیروی موتور از گیربکس قطع میشود و با رها کردن مجدد پدال کلاچ فنرهای صفحه فشار دهنده دیسک ، صفحه کلاچ را مجدداً به فلایویل محکم چسبانده و در نتیجه نیروی موتور انتقال پیدا می کند.
نگهداری سیستم کلاچ
مفصل بندیها و گریس خور آن باید به موقع گریس کاری شود و میزان خلاصی کلاچ اندازه باشد.
بازدید ازعمل کلاچ ازنظر بکسباد کردن ، صداکردن ، ارتعاش یا لرزش ولق بودن اهرم بندیها وترک خوردگی یا شکستگی باید امتحان شود و در صورت وجود معایب به موقع به تعمیرگاه مراجعه شود.
پس از هر 8000 کیلومتر ویا هر سه ماه ، هر کدام که زودتر اتفاق بیفتد، سطح مایع داخل مخزن ذخیره ای که در بالای پمپ کلاچ واقع شده است را نگاه کنید. سطح مایع مخزن بالای پمپ ترمز را نیز ببینید. اگر سطح مایع کمی پایین است آن را پر کنید ولی اگر سطح مایع به مقدار خیلی زیادی افت کرده است، احتمالاً سیستم دارای نشتی است. اگر نشتی وجود داشت، کارهای لازم را انجام دهید.
در پوش مخزن ذخیره را تمیز و سوراخ هواکش واقع روی درپوش را کاملاً باز کنید.
عیوب کلاچ، نحوه تشخیص ورفع آنها
- فرسایش سریعتر از حد طبیعی زغال کلاچ و تمام شدن آن
در اثر نیم کلاچ گرفتن زیاد و استفاده بی مورد از پدال و قرار دادن پا روی آن ناشی می شود. - رسایش لنت (صفحه کلاچ)
در اثر فرسایش بیش از حد طبیعی صفحه کلاچ شروع می شود و با بکسباد کردن کلاچ آشکار می گردد. یعنی در این حالت موتور با سرعت طبیعی می چرخد اما خودرو به طور مناسب شتاب نمی گیرد و در سربالایی ها حرکت آن آهسته می شود. - اشکال در آزاد شدن صفحه کلاچ هنگامی که پدال کاملا فشرده است
این اشکال ممکن است به واسطه یک یا چند عامل مختلف باشد. از نشانه ها یا علائم این اشکال جا نرفتن یا مشکل جا رفتن دنده ها است هنگامی که خودرو ایستاده و موتور روشن است و همچنین هنگامی که دنده جا می رود همراه با صدا و تکان خودرو است. - گاهی اوقات ممکن است هم زغال کلاچ و هم صفحه کلاچ همراه با هم فرسوده شده باشند.
از نشانه های این عیب ایجاد صدای نا متعارف هنگام فشار دادن پدال کلاچ است و در این حالت نیز پیاده کردن کلاچ ضروری است. - لرزش خودرو است
این لرزش مخصوصاً هنگامی که پا از روی پدال برداشته می شود و موتور و جعبه دنده در گیر می شوند قابل ملاحظه تر می شود. هر چند که با کلاچ گرفتن امکان دارد لرزش خودرو مشهود تر شود با این وجود ممکن است عیب اصلی از کلاچ نباشد.
دستگاه جعبه دنده
جعبه دنده بر روی خودرو بلافاصله بعد از کلاچ واقع شده و نیرو را از کلاچ گرفته و به محورها و یا سایر قسمتهای دستگاه انتقال می رساند. جعبه دنده قادر است مانند کلاچ نیروی موتور را قطع و وصل نماید و همچنین می تواند دور و قدرت موتور را به قدرت و سرعتهای مختلف تنظیم نماید. راننده خودرو به کمک دسته دنده می تواند در وضعیتهای مختلف سرعت و قدرت لازم را به چرخها بدهد (دنده های 1 و 2 و 3 و ...) و جعبه دنده قادر است جهت حرکت خودرو را تغییر داده تا مواقعی که لازم است خودرو به طرف عقب حرکت نماید.
تعویض دنده معکوس
هنگامیکه مجبور هستید در ترافیک سنگین سرعت خودرو را کاهش دهید و یا در سر بالایی ها رانندگی کنید، قبل از آنکه به موتور فشار آید ، از دنده معکوس مناسب استفاده کنید. دنده معکوس احتمال ریپ زدن موتور را کاهش داده و برای افزایش سرعت ، شتاب بهتری به خودرو می دهد.
نگهداری جعبه دنده
دسته دنده در محل دنده های مختلف به طرز صحیح قرار داده شود. حداکثر سرعت مجاز در هر دنده رعایت شود. دنده صحیح در شرایط رانندگی انتخاب شود. خودرو زیادتر از ظرفیت بارگیری نشود از جعبه دنده در غیر از مواقع ضروری به عنوان ترمز استفاده نشود. سطح روغن ونوع روغن کنترل شود.
علاوه بر بررسی سطح روغن جعبه دنده که باید پس از هر 8000 کیلومتر انجام دهید کارخانه سازنده توصیه کرده است که برای خودرو نو پس از 800 و پس از آن هر 50000 کیلومتر روغن جعبه دنده را عوض کنید.
برای بررسی سطح روغن جعبه دنده باید خودرو را روی سطح افقی قرار دهید و پیچ ریختن و بررسی روغن جعبه دنده را که در طرف راست پوسته آن قرار گرفته است، باز کنید. در صورت پایین بودن سطح روغن، آنقدر به آن واسکازین با مشخصات صحیح اضافه کنید تا اینکه سرازیر شود. برای دیدن این حالت در هوای سرد ممکن است کمی زمان لازم باشد. درچنین حالت بیش از اندازه جعبه دنده را از روغن پر نکنید زیرا ممکن است فشار داخلی اضافی که در حین کار به وجود می آید باعث ترکاندن کاسه نمد و یا نشت روغن شود.
برای تخلیه و پر کردن مجدد واسکازین جعبه دنده ابتدا خودرو را برای زمان کافی به کار اندازید تا گرمای کافی از موتور به جعبه دنده منتقل شود و واسکازین جعبه دنده را رقیق تر کند. آنگاه خودرو را روی سطح افقی قرار دهید و پیچهای تخلیه و پر کردن واسکازین جعبه دنده را باز کنید.
جعبه دنده اتوماتیک
از مزیت های جعبه دنده اتوماتیک این است که دنده ها را بطور خودکار تعویض می کند و وظایف راننده را کاهش می دهد، در نتیجه او مجبور نخواهد بود در تعویض دنده ها مهارت خاص رانندگی را داشته باشد.در این نوع سیستم های انتقال قدرت ، متناسب با مقاومت مسیر حرکت ، که به وزن، سرعت و موقعیت خودرو بستگی دارد ، در مواقع لزوم تعویض دنده ها بطور خودکار صورت می گیرد. در جعبه دنده های معمولی سرعت بیش از حد و یا ناهماهنگی بین سرعت چرخها به ویژه اگر راننده غیر ماهر باشد، به استهلاک سریع قطعات خواهد انجامید ، در صورتیکه در جعبه دنده های اتوماتیک راننده تنها به اهرم تغییر وضعیت دنده ها و پدال گاز برای سرعت گیری نیاز دارد. جعبه دنده های اتوماتیک به مجموعه ای به نام مبدل گشتاور مجهز می باشند. مجموعه نامبرده با روغن کار می کند و دوام کافی دارد. با انتقال حرکت آرام از موتور، از وارد شدن ضربات ناگهانی به اجزای مسیر انتقال قدرت جلوگیری میکند و در نتیجه تعمیرات را کاهش میدهد.
جدول عیب یابی جعبه دنده
| عیب | دلیل | جزئی و یا جدی |
|---|---|---|
| دسته دنده لق می خورد و صدا می دهد. | 1ـ فرسایش زیاد در کلاهک کروی زیر دسته دنده و پین مربوطه یا شل بودن پیستون ضامن دنده عقب. 2ـ شل بودن سیبک تعویض |
جزیی : می توان درحالی که جعبه دنده روی خودرو قرار دارد آن راتعمیر کرد. جدی : پیچ قفل کننده ممکن است داخل جعبه دنده بیفتد و موجب دردسر شود. |
| یک یا چند دنده خوب سنکرونیزه نشده است. | فرسایش در دنده های برنجی و یا فرسایش در خارموشکیها. | جزئی : برای چند صد کیلومتر می تواند ادامه داشته باشد. |
| بیرون زدن یک یاچند دنده. | 1ـ ضیعف شدن فنر داخل ماهکها. 2ـ فرسایش ماهکها. 3.ـ فرسایش یا کچل شدن سردنده ها در محل در گیر شدن با کشویی تعویض 4ـ فرسایش کشوئیهای تعویض. |
بستگی به این دارد که چند دنده بیرون می زند و تا چه اندازه در هنگام رانندگی ممکن است خطر آفرین باشد. |
| زوزه کشیدن یا ارتعاش و لرزش بیش از حد جعبه دنده که ممکن است خیلی سریع منجر به عیوب دیگر شود. | معیوب بدون بلبرینگ ها و یا فرسایش کلی آنها. | جدی : ممکن است باعث خرد کردن یا قفل شدن جعبه دنده شود که در این صورت خطرناک است. |
| با صدا و مشکل جا رفتن دنده ها. | کلاچ به طور صحیح عمل نمی کند. | جدی : ممکن است خطرناک باشد زیرا راننده نمی تواند خودرو را درست کنترل کند. |
| لق و غیر موثر بودن اهرم انتخاب دنده. | فرسایش کلی مکانیزم انتخاب دنده . |
میل گاردان و چهار گاردان(قفل گاردان)
نیروی موتور از جعبه دنده با زاویه ای متغیر به محور چرخها منتقل می شود. زاویه متغیر به خاطر ناصافی جاده و دست انداز ها پیش بینی شده است . این کار بوسیله میل گاردان شامل محورها ،اتصال برش دار، اتصال عمومی و تکیه گاه مرکزی با یاتاقان بلبرینگ دار ، انجام می شود.
نگهداری میل گاردان
چهارشاخه های گاردان گریس کاری شود. به وسیله سریع رها کردن کلاچ به میل گاردان ، چهارشاخه ها ضربه وارد نشود و هر دو ماه یکبار بازرسی شود که در صورت اشکال برطرف گردد.
دیفرانسیل
دیفرانسیل دستگاهی است که قدرت موتور را طبق احتیاجات هر یک از چرخهای عقب بین آنها تقسیم می کند. در سرپیچها و دست اندازها هر دو چرخ یک مقدار نیرو مصرف نکرده بلکه یکی کمتر و دیگری زیادتر دور داشته بدین لحاظ چرخها روی یک محور سوار نشده هر کدام دارای محور جداگانه ای می باشند و دیفرانسیل قدرت موتور را بنا به احتیاج هریک از چرخها بین آنها تقسیم می کند. و حرکت مستقیم را میگیرد به حرکت 90 درجه به چرخها میدهد و دوران زیاد جعبه دنده را گرفته به دور کم با قدرت زیادی به چرخها می دهد و دارای چرخ دنده ذیل میباشد :
- چرخ دنده پنیون
- چرخ دنده کرانویل
- چرخ دنده پلوس
- چرخ دنده هرزگرد
نگهداری محورها (دیفرانسیل)
دیفرانسیل تمیز باشد. پوسته آن ترک و روغن ریزی نداشته باشد. اندازه باد لاستیکها یکی باشد و یک نوع و یک اندازه باشند. در هنگام رانندگی و گیر کردن خودرو در جاده های خراب به ماشین فشار وارد نیاورید. و هر 50000 کیلومتر باید واسگازین آن عوض شود و هر تعویض روغن باید از واسگازین داخل دیفرانسیل بازدید نموده و در صورت کم کردن مقدار کم شده را جبران نموده و علت کم کردن رابر طرف نمائیم.
علل خرابی پلوس
روشن کردن خودرو به وسیله دنده در حال حرکت ، استفاده نا صحیح از دنده درحال حرکت ، شل بودن پیچهای سرپلوس ، استفاده نابجا و غلط از ترمز یا ترمز دستی ، ضربه زدن شدید به خودرو به علت رها کردن سریع کلاچ. بکسل کردن وسیله نقلیه ای که وزن آن بیشتر از وزن خودرو باشد.
برای اطلاعات بیشتر به اینجا مراجعه کنید.